Utskriftsversjon | Vilkår | Personvern

Safon.org er ein nettressurs för kultur og miljø med utgangspunkt i skandinavisk kystkultur i vidaste meining, inkludert minoritetskulturar og kulturmøte. Kjeldetypane inkluderer artiklar, bøker, bilde og pekarsamlingar. Safon.org har 2 509 artiklar og 4 300 bilde og andre mediafiler så langt, og fleire er på veg. Du finn eit tilfeldig utval av smakebitar frå dessa artiklane her på hovudsida kvar dag.

I dag er det onsdag den 17. mars 2010. Den 17. mars er det gjertrudsmess etter primstaven.  

Siste artikkel

Mat

Blåbær (Vaccinium myrtillus) er ein dvergbusk som tilhører lyngfamilien. Blåbærlyng blir 10–50 cm høgt. Det har grøne, kantote greiner som blir brunaktige og vedote etterkvart, med tynne, elliptiske, takkote, lysegrøne blad som blir felt om hausten. Om våren får lynget grønkvite til raudlige, krukkeforma blomstrar. Dessa blomstrane utviklar seg vidare til saftige bær som varierer i farge frå mörkeblåe til svarte bær på den eine sida til kvitaktig blåe bær på den andre. Bæra er tradisjonelt ettertrakta til safting og sylting, og ho var ei viktig råvare i matauken i Skandinavia i tidligare tider. Næringsverdien var lenge rekna som moderat, men nyare forsking har vist at bæra er svært rik på antioksidantar.   Les meir …

Cochinilla (Dactylopius cocchus) (sp.), òg skreve cochenille (fr.) og koskenille er ei skjoldlus frå México, Mellom-Amerika og tropiske og subtropiske deler av Sør-Amerika som lever på kaktusar i Opuntia-familien. Kroppen og egga av cochinilla-lusa blir tørka og oppmolne til fargestoffet karmin — ein varig raudfarge som blant anna blir bruka i kunstmåling, tekstilfarging og sminke. Karmin (E120) blir bruka i matproduksjon òg, men sidan råvara er eit insekt, blir karmin generelt rekna som olovlig/oetande i jødedommen og i deler av islām så vel som blant vegetarianarar og veganar. Karmin kan i sjeldne fall forårsaka alvorlige allergiske reaksjonar.   Les meir …

Pepparkakor er ein sort tynne, sprøde kakor som får den krydra smaken sin frå ingefær og minst eitt anna krydder, men ikkje allveg peppar. Frå tidlig på 1800-talet har pepparkakor særlig vorte assosiert med jula i Skandinavia, men de blir etne i andre samenhengar og på andre tider av året òg. Den 9. desember er «pepparkakans dag» i Sverige. Den første dokumenterte bakinga og etinga av pepparkakor i Skandinavia fann stad seinhausten 1335, trulig på Båhus festning på den davarande grensa mellom Norge og Sverige: Reknskapa för råvareinnkjøpa til bryllaupet mellom kong Magnus Eriksson av Sverige, Norge og Skåne og Blanca av Namur opplyser tydelig at de baka pepparkakor.   Les meir …

Personar

Charles-Valentin Alkan (1813–1888) var ein fransk-asjkenazisk komponist og ein av de störste pianovirtuosane i si levetid. Komposisjonane hans för piano solo er blant de vanskeligaste som nokon gong er skrivne og blir relativt sjeldan oppført. Alkan vart fødd som Charles-Valentin Morhange den 30. november 1813 som eitt av de seks borna (fem brør og ei søster) i ein asjkenazisk familie i bydelen Marais i Paris.   Les meir …

Jon Olsen Mogrinden (1794–1853), mest kjent som Jó Gri’nn, var ein spelmann og skreddar frå Kvenna (oftast skrive «Kvanne») i Stangvik i novarande Surnadal kommune på Nordmør. Han var kjent som ein av de fremste spelmennene på Nordmør i si tid.   Les meir …

Kystkultur

Ein fembørding (trulig av norr. byrðingr) er ein open, spissgatta trebåt med segl og minst fem båtrom. Denna båttypen, som hovudsaklig er ein størrelseskategori, har tradisjonelt vorte bruka i Trøndelag og Nord-Norge. Fembørdingane blir tradisjonelt bygd enten som åfjordsbåtar eller nordlandsbåtar. Sjølv om fembørdingane har minst fem rom, og i praksis ofte minst sju eller åtte, så har de sjeldan meir enn fem eller seks par tollepinnar — og ofte ner til tre par i storfembørdingane frå sist på 1800-talet.   Les meir …

Ein færing er ein open, spissgatta robåt med to par årar, og ofte òg med segl. Færingar med eit ekstra halvrom mellom de to åreromma blir kalla mêlfæring på Nordmør. I Nord-Norge blir slike færingar gjerne kalla hundromsfæringar.   Les meir …

SS «Statsraad Lehmkuhl» er Bergen sitt skuleskip. Seglskipet vart bygd av Joh.C. Tecklenborg i Geestemünde i Bremerhaven i 1914 under namnet «Grossherzog Friedrich August» som skuleskip för den tyske handelsfloten. Etter første verdskrigen vart skipet teke av Storbritannia som krigserstatning. I 1921 vart skipet kjøpt av Norges Rederforbund på initiativ frå tidligare statsråd Kristofer Lehmkuhl. Skipet vart da oppkalla etter Lehmkuhl.   Les meir …

Kunst og handverk

Edøy gamle kirkje, tidligare kjent som Edøykirkja (IPA ["e:dʌyçer̥çɔ] (N/A) / ["e:dʌyçer̥çoɲ:] ~ ["e:dʌyçer̥çɑɲ:] (D)), er ei steinkirkje frå tida kring 1190 som ligg på Edøya i Smøla kommune på Nordmør. Eit skriv frå 1695 nemner at kirkja vart förlenga med sju alen. Kirkja vart nerlagt i 1885, da nykirkja på Straumen stod ferdig, og ho brann etter at lynet slo ner i ho fredag den 14. januar 1887. Alt treverk og interiør anna enn altartavla og nokre få andre gjenstandar gikk tapt. Altartavla vart øydelagt under den tyske bombinga av Kristiansund i 1940. Kirkjeruinane vart bruka som lager av okkupasjonsmakta under andre verdskrigen. Frå 1947 vart kirkja oppattbygd med 120 sitteplassar, og ho vart attinnvigd søndag den 4. juni 1950.   Les meir …

Fløan kirkje var ei mellomalderkirkje som låg på Fløan på Skatval i Stjørdalen, kring 12 km nordvest för novarande Stjørdal sentrum. Kirkja er dendrokronologisk datert til 1420. Første gongen ho er nemnt i skriftlige kjeldor er i Aslak Bolts jordebok frå 1432. I 1589 vart kirkja formelt nerlagt, og frå den tida sokna Fløan til Skatval kirkje. I tida fram mot midten av 1800-talet stod kirkja stort sett obruka, og i 1851 reiv den davarande gardbrukaren på Fløan Mellom ner kirkja för å kunna bruke tømmeret til låven sin. Fløan kirkje var bygd av lafta tømmer og var ei av de få mellomalderkirkjone i Skandinavia som vart bygd med sinknov.   Les meir …

Nymaurisk arkitektur, òg kalla nymaurisk stil, er ei av de eksotiske historismeretningane som vart tekne opp av europeiske og amerikanske arkitektar under romantikken med sin fascinasjon for alt orientalsk. Typiske nymauriske trekk med osmansk opphav inkluderer slanke tårn med løkkuplar. Meir generelle trekk inkluderer hesteskobogar; rike, filigransaktige, abstrakte ornament; og geometriske figurar som seks- og åttekanta stjernor. Utprega eksempel på nymaurisk stil i Skandinavia inkluderer Ole Bull sin villa «Lille Alhambra» på Lysøen i Os, Stora Synagogan i Stockholm og kapellet ved Judiska begravningsplatsen vid Svingeln i Göteborg.   Les meir …

Musikk

Damal Krishnaswamy Pattammal (tamil தமள் கிருஷ்ணசுவாமி பட்டம்மாள், f. 1919), best kjent under förkortingane DKP eller DK Pattammal, er ei av de mest populære og respekterte songarinnone i karnatisk musikk. Ho og de to samtidige Madurai Shanmukhavadivu Subbulakshmi og M.L. Vasanthakumari blir ofte kalla «den kvinnelige treeinigheita i karnatisk musikk». Damal Krishnaswamy Pattammal vart fødd den 28. mars 1919 i Kanchipuram i Tamil Nadu ått föreldra Damal Krishnaswamy Dikshitar og Rajammal. 14 år gammel heldt ho den første konserten sin i Mahila Samaj i Egmore. Ho vart snart kjent, og musikkarrieren hennar har vart i over 65 år.   Les meir …

Ein erkelutt (sp. archilaúd, it. arciliuto, en. archlute, hty. Erzlaute), nokre gonger òg misvisande kalla teorbe (s.d.), er eit europeisk klimpreinstrument som vart utvikla kring år 1600 som eit kompromiss mellom den svært store teorben, som med størrelsen og den oktavkryssande stemminga si var vanskelig å bruke i solomusikk, og tenorlutten frå renessansen, som mangla bassregisteret til teorben. I og med at erkelutten i utgangspunktet er ein tenorlutt med ei noko kortare utgåve av halsförlenginga til teorben, manglar erkelutten den kraftfulle klangen i tenor- og bassregisteret som den större kroppen og oftast lengre halsen på teorben fører med seg. Erkelutten vart ofte bruka som soloinstrument på de første tre fjerdedelene av 1600-talet, men er sjeldan nemnt som generalbassinstrument i denna perioden; teorben var det instrumentet i luttfamilien som inntok denna rollen.   Les meir …

Laila Marie Yrvum er ein songar, musikar og tradisjonsinnsamlar av romanislekt frå Tynset og Alvdal i Nord-Østerdalen og med røter frå Nordmør. Laila Yrvum blir rekna blant de viktigaste formidlarane av romanifolket sin kultur i Norge i dag. Laila har budd mykje på Raufoss, men er i dag busett på Moss i Østfold.   Les meir …

Populære sidor

• Synagoge (vist 5871 g.)
• Jødedom (vist 5297 g.)
• Islām (vist 4064 g.)
• Geitbåt (vist 3864 g.)
• Sikhisme (vist 3722 g.)
• Portugisarjødar (vist 3674 g.)
• Jiddisch-norsk ordbok - P (vist 3545 g.)
• Synagogen i Arkitekt Christies gate i Trondheim (vist 3348 g.)
• Samar (vist 3268 g.)
• Buddhisme (vist 3175 g.)
• Det osmanske riket (vist 3072 g.)
• Jødisk mat (vist 2808 g.)
• Indisk mat (vist 2642 g.)
• Jiddisch-norsk ordbok - A (vist 2609 g.)
• Hinduisme (vist 2557 g.)
• Pesaḥ (vist 2496 g.)
• Sefer (vist 2444 g.)
• Aasmund Olavsson Vinje (vist 2145 g.)
• Fjording (vist 2144 g.)
• Ḥasidisk jødedom (vist 2138 g.)
• Harar (vist 2135 g.)
• Generelt om jødedom (vist 2076 g.)
• Ḥanukká (vist 2076 g.)
• Kva er ein synagoge (vist 1968 g.)
• Grindverk (vist 1953 g.)
• Romanifolk (vist 1947 g.)
• Ortodoks jødedom (vist 1906 g.)
• Tallét (vist 1902 g.)
• Midt-Norge (vist 1900 g.)
• Nordmør (vist 1871 g.)
• Borecas (vist 1867 g.)
• Bacalao (vist 1778 g.)
• Sjabungót (vist 1757 g.)
• Rekonstruksjonistisk jødedom (vist 1748 g.)
• Bahá’ítru (vist 1745 g.)
• Jødekakor (vist 1728 g.)
• Sjabbát (vist 1720 g.)
• Oktant (vist 1678 g.)
• Regina Jonas (vist 1648 g.)
• Jødestjerne (vist 1638 g.)
• Hebraisk (vist 1611 g.)
• Aasmund Olavsson Vinje: «Blåmann, Blåmann, bukken min» (vist 1609 g.)
• Jiddisch-norsk ordbok (vist 1602 g.)
• Georg Friedrich Händel (vist 1569 g.)
• Draft (vist 1558 g.)
• Peter Christen Asbjørnsen (vist 1531 g.)
• Kasjrút (vist 1526 g.)
• Norsk-engelsk temaordliste (vist 1512 g.)
• Fish and chips (vist 1499 g.)
• Bussruta Aure–Trondheim (vist 1497 g.)
• Israelitischer Tempel i Poolstraße i Hamborg (vist 1496 g.)
• Saud (vist 1484 g.)
• Alfa 1-antitrypsinmangel (vist 1461 g.)
• Kleppfisk (vist 1460 g.)
• Torá (vist 1455 g.)
• Törrfisk (vist 1445 g.)
• Harimandir Sāhib (vist 1438 g.)
• Sefardím (vist 1433 g.)
• Stabbur (vist 1420 g.)
• Jødar (vist 1412 g.)