Sykkel
Frå Safon.org
Ein sykkel er eit framkomstmiddel med eitt eller fleire hjul som er monterte etter kvarandre på ei ramme. Sykkelen får framdrift med hjelp av muskelkraft. Dette skjer anten ved å sparke han framover eller med at krafta blir overført frå føtene via pedalar, tannhjul og kjede til hjula.
Sykkelen har vore og er ein svært mykje brukt måte å taka seg fram på i mange delar av verda, og da særleg i fattigare land. I vestlege land har han i stor grad måtta vike for bilar, men sykkelen som ein måte å taka seg fram på har fått meir fokus etter at problema med global oppvarming og forureining har vorte tydelegare.
Innhaldsliste |
[endre] Historie
Sykkelen som oppfinning kan ikkje bli kreditert til éin bestemt person. Det gjekk føre seg ei utvikling der pedalar, kjedetrekk, diamantrama, gummihjul og gir gradvis vart tilføydde sparkesykkelen, som var den første konstruksjonen som likna syklane vi har no.
Det er heller ikkje sikkert kven som oppfann sparkesykkelen. Det skal finnast teikningar laga av Leonardo da Vinci-eleven Giacomo Caprotti som førestiller ein sykkel, men det er omstridd om det er ei forfalsking og om konstruksjonen faktisk kunne fungere som ein sykkel. Andre kjelder oppgjev greven av Sivac som oppfinnaren, ettersom han i 1791 skal ha konstruert ein sparkesykkel; men denne teorien er omstridd òg.
Langt mer pålitelege er historiene om tyske Karl Drais, som i 1817 fant opp det som heiter «dresin». Her var det snakk om ein tohjula sparkesykkel der syklisten sat overskrevs og sparka seg fram ved å sette føtene i bakken. Denne sykkeltypen skal ha vorte produsert i fleire tusen eksemplar.
Den første pedaldrivne sykkelen vart konstruert av skotten Kirkpatrick Macmillan i 1839. Pedalane drog i bakhjulet ved hjelp av strenger og hadde ikkje kjede. Denne typen vart plagiert av mange, men slo ikkje breitt gjennom.
Kring 1860 sette ein franskmann pedalar rett på framhjulet. For å kunna kjøre fortare, auka ein størrelsen på framhjulet, og dermed vart den karakteristiske «veltepetteren» (velosipeden) utvikla. Denne sykkeltypen vart svært utbreidd.
Sykkelen med kjedetrekk til bakhjulet vart funnen opp i 1879, men vart først utvikla i ei populær utgåve i 1885. Denne typen var mykje lettare å stige på og av enn velosipeden, og han vart derfor kjent som «tryggheitsssykkelen». Ved å ha større tannhjul framme enn bak på kjeda var det framleis muleg å halde høg fart. Grunnkonstruksjonen i denne sykkeltypen svarar i hovudtrekk til moderne syklar.
I 1879 konstruerte engelskmannen Joseph Lucas ei oljelykt som ein kunne montere på akslinga. Ho vart kalla navlykt og var den første eigentlege sykkellykta. Mange ulike løysingar dukka etter kvart opp, og både stearin- og karbidlykter vart bruka føre den første elektriske lykta såg dagens lys i USA i 1898.
[endre] Halakhá
[endre] Sjabbát
[endre] Jom tób
[endre] Kjelder
[endre] Litteratur
- Apenes, Georg: Hjulrytterne kommer. Oslo, 1993, ISBN 82-02-14100-1
[endre] Lenkjer
- tekniskmuseum.no - Den tekniske utviklinga til sykkelen i tekst og bilde
- Ein sidelengs sykkel
- velo.info - Informasjonskanal som formidlar utdrag av rapportar om sykling, hovudsakleg om samferdsel som er billeg, miljøvenleg, miljøskapande og helsebringande.
- Velo Mondial - Koordinasjon av internasjonale sykkelkonferansar med global deltaking. Nært knytt til Velo City-konferansane.
- sykkelekspressen.no - Norske og internasjonale sykkelnyheiter og eit omfattande fotoarkiv.
- Sykkelferie i Norge - Nettstad med ruteforslag og annan turinformasjon frå Stiftelsen sykkelturisme i Norge
| Denne artikkelen er heilt eller delvis basert på éin eller fleire artiklar frå Wikipedia (sjå kjeldebolken for detaljar) og kan kopierast, distribuerast og/eller endrast slik det er sett opp i GNU Free Documentation License. | This article is based entirely or in part on one or more article/s from Wikipedia (see the source section of this article for details) and may be copied, distributed and/or modified according to the conditions established in the GNU Free Documentation License. |
Kategoriar: GFDL | Syklar
