Jiddisch-norsk ordbok - H

Frå Safon.org

JIDDISCH · ייִדישׁ grammatikk

ORDBOK · ווערטערבוך  A · B · C · D · E · F · G · H   I · J · K · L · M · N · O · P   R · S · T · U · V · Z

Kjøp:

Innhaldsliste 1 Ha 2 He 3 Hi 4 Hm 5 Ho 6 Hu

[endre] Ha

• ha? interj kva? hæ?

• hafsóke (pl -s) f avbrot, pause

• haftóre (pl -s) f haftará {profet-avsnittet som hører til det avsnittet av Mosebøkene som blir lese opp på den aktuelle sjabbáten, og som blir resitert etter dette}

• hagóde f jød.rel haggadá sjel pesaḥ, den jødiske påskeforteljinga

• haidamàk (pl -es) m landevegsrøvar

• hájem adv i dag / adhájem adv til no, til i dag

• haifish (pl -n) m hai

• hailik predik sunn, bra

• haint adv i dag / Èndgeltike rezultàtn velln fareffentlecht vern haint, fár kabóles shabbes. Endelege resultat vil bli kunngjorde i dag, før sjabbáten begynner. (LN 31.05.1996, s. 1)

• haint m notida

• haizergeier (pl -s) m tiggar m

• hakk (pl hekk) øks, bile

• hakkn v hogge

• halb halv

• halb n halvpart

• halbe nacht midnatt

• halder (pl -s) m haldar, behaldar

• haldz(-) > halz(-)

• halibut m (pl -n) kveite (USA?)

• halmái kvifor

• halóche f jød.rel dei delene av Talmúd som tek for seg religiøse reglar og juridiske diskusjonar

• halóche (pl -s) f halakhá, lov

• haltn (p gehaltn) v halde; ha på lager; tru, meina; hevde, påstå; (om heilagdag:) halde, observere; leve opp til (løfte, prinsipp); stå / Vú haltn mir? Kvar står vi? / haltn in ––-n halde på med å ––, drive med å –– / haltn in éin ––n –– utan stopp, –– / haltn mit halde med, vera på same side som / haltn far halde for, ta for, rekne for / haltn fun tru på, ha høge tankar om, vera glad i / nit haltn fun mislike / Vi halt es mit im? Korleis går det med honom? / haltn zich halde seg, fortsette med, halde motet oppe; oppføre seg / dós haltn zich haldning / haltn zich ba halde seg til / haltn zich ofn vasser flyte / ainhaltn (p áingehaltn) v halde att, hindre / ainhaltn zich beherske seg; halde stillinga / ainhaltn zich un nit avstå frå / aingehaltn adj beherska, måtehalden; fjern, fåmælt, ordknapp; innesperra / aingehaltnkéit f behersking, måtehald, reservasjon; fjernheit, fåmæltheit, ordknappheit / ainhalt (pl -n) m hemning; atthalding, hemming, hindring / oufhaltn zich v vera, opphalde seg / Dó hott er, Jánkev, zich shoin oufgehaltn finf jór. Her har han, Jankev, allereie vore i fem år. (Der knecht, s. 11)

• halz (pl helzer) = haldz (pl heldzer) m hals

• halzn = haldzn v omfamne, ta ikring

• hammer (pl -s el. -n) m hammar

• hammern (p gehammert) v hamre

• hamòn m folk, grasrot

• handlen v drive handel / ainhandlen (p aingehandlt) v handle inn

• hanóche (pl -s) f privilegium, særbehandling

• hant (pl hent) f hand / Tsu 16 jór iz im tsúfellik araingefalln in hant a verk funem astronòm Herschel, vós hott of dem jungen Darwin gemàcht a groisn roishem. Da han var 16 år, fikk han tilfeldigvis eit verk av astronomen Herschel mellom hendene, noko som gjorde djupt inntrykk på den unge Darwin. (LN 23.12.1994, s. 12)

• hàntarbet (pl -n) f handverk; handarbeid

• hàntbaitl (pl -en) m handveske, dameveske

• hàntbúch (pl hàntbícher) n handbok, manual

• hantech (pl -er) m/n handduk

• hantfass (pl hantfesser) n jød.rel rituell vask, vaskefat

• hàntgelenk (pl -en) n handledd

• hantik adj for handa, tilgjengeleg

• hantshrift (pl -n) f handskrift

• hàntzeigerl (pl -ech) n armbandsur

• hár (pl -n) m herre, adelsmann

• harb adj vanskeleg

• harbkéit n vanskelegheit, problem

• harts (pl hertser) n hjarte

• hartsedik adj elska, kjær

• hartsik adj hjerteleg, inderleg

• hàrtsveitik (pl -n) n hjartesorg

• hàrgenen v drepa

• haríge (pl -s) f drap, mord

• harmàt (pl -n) m kanon m (våpen)

• hárn v vente

• hart adj hard

• haskóle f haskalá, den jødiske opplysingsrørsla kring år 1800

• has’chole f start, begynnelse

• hashoge (pl -s) f idé, begrep

• havdóle f havdalá, seremoni som markerer overgangen frå sjabbát eller jom tób (heilagdag) til kvardag

[endre] He

• hei (pl -en) f hé, 5. bokstaven i det hebraiske alfabetet

• hei n høy, tørka gras

• heibn v heve, løfte / ónheibn (p óngehoibn) v.trans. begynna / Inmìtn der nacht hòt óngehoibn régenen. Midt på natta begynte det å regne. (Der knecht, s. 58) / Charles Darwin hòt dafke óngehoibn zain karjère shtudírndik medicìn. C.D. begynte karrieren sin rett og slett med å studere medisin. (LN 23.12.1994, s. 12) / ónheib (pl -n) m begynnelse, start; opphav, opprinnelse / ónheiber (pl -s) m nybegynnar / ónheibs adv til å begynna med / ónheibn zich v.intr. begynna / Es heibt zich górnit ón! Slett ikkje! På ingen måte!

• heil (pl -n) f hole f

• héilik adj heilag

• héim (pl -en) f heim, heimstad / ahéim adv heim, heimover / in der héim adv heime / fun der héim adv heimanfrå

• héimish adj heimleg, velkjent

• héimishkeit n kjennskap, fortrulegheit

• héimlech adj heimleg, som heime, velkjent, tiltalande

• héimlechkeit n heimleg stemning, velkjent og tiltalande stemning

• héis adj heit, varm

• heivn pl gjær

• heich (pl -n) f høgd f / hecher adv.komp høgare, høgre / Mendl iz hecher fun Moishn. Mendel er høgare enn Mosche.

• hèlfand m elefant

• hèlfandbéin elfenbein

• helfn (p gehòlfn) v hjelpe / gehòlfn vern bli hjulpen, bli berga, finne berging

• helft (pl -n) f halvpart

• hèngzeiger (pl -s) m veggklokke, veggur // Òf der antkégniberdiker vant iz der groiser hengzeiger mit di shvére mèshene gevìchtn gehòngen òf dem zelbn òrt, vi in di amólike caitn. På den motsette veggen hang det store vegguret med dei tunge messinglodda på same stad som den gongen. (Der nign, s. 100)

• hentshke (pl -s) f hanske

• hemshech (pl hemsheichem) m fortsettelse

• hén –– hén –– konj såvel –– som ––

• hengen v henge

• hering (pl = el. -en) m sild

• hérn (p hòt gehért) v høre / M’hòt a gancn tóg gehért klapn mit di tsepes. Ein hørte bankinga av sleglane [el. sliulane, tustane] heile dagen. (Der knecht, s. 45)

• hèssebett (pl -n) n {polstra sitteplass for den som leiar seder-måltidet under pesach}

• hecher adv.komp høgare, høgre / Mendl iz hecher fun Moishn. Mendel er høgare enn Mosche.

• hecher adv over, meir enn / Di memshóle fun di dòzike melóchem, vós hòt gedouert hecher fírhundert jór, iz gevén zeier hart. Regimet åt desse kongane, som varte i 400 år, var svært hardt.

• hecht (pl =) m gjedde

[endre] Hi

• hí adv her, her i byen, her i landet

• hits (pl -n) f varme m; feber m

• hiltsern adj tre-

• hilf f hjelp

• hilches pl normar, grunnreglar

• himl (pl -en) m himmel m

• hintish adj hundeaktig, hunde-

• hiren v vrinske

[endre] Hm

• hm interj hm

[endre] Ho

• hober m havre

• hobn (pres ich hòb, du hòst, er hòt, mir hòbn, ír hòt, zei hòbn; p hòt gehàt) v ha / S’iz gevén dos érshte mól vos Jánkev hòt getròfn èmecn fun an ander gégnt. Det var første gongen <at> Jankov trefte nokon frå eit anna distrikt. (Der knecht, s. 46) / Cveitns shraib ich dír, az ba unz hòt zich getròfn an umglik mit a glik éinem. For det andre skriv eg [til] deg at hos oss er det skjedd ei ulykke og ei lykke saman [=på same tid]. / M’hòt gebétn Jánkevn zingen un er hòt gezungen der mames a viglíd. S’iz di pouerem voilgefeln. Dei bad Jankev om å synge, og han song voggesongen etter mora. Bøndene likte han [=songen] godt. (Der knecht, s. 45) / Cumòrgns hòt dos dòrf zich genumen cum dreshn. M’hòt a gancn tóg gehért klapn mit di tsepes. Om morgonen tok landsbyen til med trøskinga. Ein hørte bankinga av sleglane [el. sliulane, tustane] heile dagen. (Der knecht, s. 45)

• hoffn v håpe

• hoffenung (pl hoffenungen) n håp, forhåpning / S’iz dó a hòfenung ahéimcufórn. Det er håp om å [få] fara heim.

• hogl m hagl

• hòjdn v gynge

• hoilchen v gå

• hoich adj høg; høg av vekst; (om stemme:) høg, kraftig

• hoichkeit n høgd f; størrelse m

• hoiz f (pl -n) bukse

• hòlts n tre (materiale)

• hòltsarbet f trearbeid

• holtsgravír (pl -n) n treskjering

• hòlts’hekker m (pl -s) skogsarbeidar

• hòltskoiln pl trekol

• hòltsmasse f tremasse

• hòltsshnitt (pl -n) m tresnitt

• hómentash haman-taschen {spesiell matrett bruka under purim}

• hón (pl héner) m hane m

• honnik m honning m

• hoppn m humle f

• hór (pl =) n hår n

• hòrevn v streve, slite, arbeide hardt

• houb (pl -n) f hette f, huve f, lue f

• hout (pl -n) f hud f

• houz (pl haizer) n hus / Di tírn in houz hòbn gehàt mèshene kljamkes. Dørene i huset hadde messinghandtak. (Der knecht, s. 52)

• houzgezind (pl -en) n familie, husstand

• houzn v huse

• hóz (pl -n) m hare m

• hózlnus (pl hózlnis) f hasselnøtt

[endre] Hu

• hún f høne f

• hundert num hundre

• hunger m svolt, hungersnød

• hungerik adj svolten

• hunt (pl hint) m hund [dial.: hund [LIT]] / hintish adj hundeaktig, hunde-