Jiddisch-norsk ordbok - A
Frå Safon.org
| JIDDISCH · ייִדישׁ |
| ORDBOK · ווערטערבוך A · B · C · D · E · F · G · H |
|
a art. ein, ei, eit {blir bruka føre konsonant, jfr. an} / Bam soff dręshn iz gekummen in dorf a bérntraiber. ‘På slutten av trøskinga kom det ein bjørnetemmar til landsbyen.’ (Der knecht, s. 46) / M’hott a gantsn tóg gehért klappn mit di tsęppes. ‘Ein hørte bankinga av slogene [el. sleglane, sliulane, tustane] heile dagen.’ (Der knecht, s. 45) / M’hott gebétn Jánkevn zingen, un er hott gezungen der mammes a vigglíd. S’iz di pouerem voilgefelln. ‘Dei bad Jankev om å synge, og han song voggesongen etter mora. Bøndene likte han [=songen] godt.’ (Der knecht, s. 45)
[endre] Ach
acheln v. eta [NTY]
achíle f. mat, kost
achlen v. eta; stappe i seg
acht num. åtte
achter num. åttande
achtsik num. åtti
achtsikster num. åttiande
achtsn num. atten
achtsnter = achtseter num. attande
[endre] Ad
adhaiem adv. til no, til i dag
adó = dó adv. her
àdrave adv. tvert i mot; gjerne! / àdrave vàdrave absolutt tvert i mot; svært gjerne!
[endre] Af
afìle adv. til og med / Afìle inmittn zummer zainen offn barg geshtannen kalte nęcht. ‘Til og med midt på sommaren var det kalde netter på fjellet.’ (Der knecht, s. 9) / Shneien zainen óngefalln afìle in zummer. ‘Det snødde til og med om sommaren.’ (Der knecht, s. 12)
afìle nit ikkje eingong, ikkje så mykje som
afsnai = funsnai = ibberanaies adv. på nytt
[endre] Ag
agóle f. vogn
agúle (pl. -s) f. kone som mannen har reist ifrå
[endre] Ah
aha! interj. aha!
ahéim adv. heim, heimover
[endre] Ai
aier poss.pron. dykkar, Dykkar
ailenish n. travelheit
ailn zich v. skynde seg
ain adv. inn
ain- inn- [dial.: án- [NTY, POL]; ain- [LIT]]
ainehòre det onde auget, forheksing
aingedárt adj. inntørka / aingedárt vérn v.intr. tørke ut
aingelibt adj. forelska / aingelibt in forelska i
ainhalt (pl. -n) m. hemning; atthalding, hemming, hindring
ainhaltn (perf. aingehaltn) v. halde att, hindre / aingehaltn adj. beherska, måtehalden; fjern, fåmælt, ordknapp; innesperra / aingehaltnkeit f. behersking, måtehald, reservasjon; fjernheit, fåmæltheit, ordknappheit / ainhaltn zich ‘beherske seg; halde stillinga’ / ainhaltn zich un nit ... ‘avstå frå ...’
ainleign v. rive ned
ainlíbn zich (perf. hott zich aingelibt) v. forelske seg / aingelibt adj. forelska / aingelibt in ... ‘forelska i ...’
aiz n. is / aiz kalt iskald
aizbarg (pl. aizbęrg) m. isfjell
aizern adj. jarn-
aizik adj. isut, iset
aizjamm n. Nordishavet
aizn jarn
aiznbeton m. armert betong
aiznbrech n. skrapjarn
aiznkastn (pl. -s) m. isboks, isskåp
aiznkróm (pl. -en) f. jarnvarehandel, isenkram
aiznvarg n. jarnvarer
[endre] Ak
akkeraizn (pl. -en) n. plog m.
akkern v. pløye
[endre] Al
alde ub.pron. alle, alle som
alef (pl. -n) f. alef {første bokstaven i det hebraiske alfabetet}
alef-beis (pl. -n) m. alfabet / jidisher alef-beis det hebraiske alfabetet
aleiemashólem måtte dei kvile i fred {blir sagt når ein snakkar om fleire menneske som ikkje lever lenger; jfr. ólevashólem m.; ólejeshólem f.}
alíe (pl. -s) f. 1. torálesing i synagogen {eig. ‘oppstiging’}; 2. immigrasjon til Israel
alkòlpónem adv. iallfall
alldings ub.pron. alt, allting
alle pron. alle / Dós jingl hott allemen geshribbn a bríf. ‘Guten skreiv [el. har skrive] eit brev til alle saman.’
aleichemshólem interj. «med dykk fred», goddag att {svar på shólemaleichem}
alléin adj. åleine
allemól adv. alltid
allerlei adv/ alle slags, alskens
almen (pl. almónem) m. enkjemann
àlpi prep. etter, i følgje / alpi joisher i all rettferdigheit / alpi mikre tilfeldig
alt adj. gammal
altfręnkish adj. gammaldags
altjidish adj./n. gammaljiddisch (1250–1500)
[endre] Am
amól adv. ein gong / Di tsait, vós amól hott zi zich im ousgedacht a shvére, ręchnt er atsìnd far der shęnster fun zain lébn. ‘Den tida, som han ein gong rekna som tung, reknar han sidan som den beste i livet sitt.’
amólik adj. tidlegare / Off der antkégnibberdiker vant iz der groiser hęngzeiger mit di shvére męshene gevìchtn gehongen of dem zęlbn ort, vi in di amólike tsaitn. ‘På den motsette veggen hang det store vegguret med dei tunge messinglodda på same stad som den gongen.’ (Der nign, s. 100)
amórets (pl. amràtsem) m. kunnskapslaus person, uvitande person, uopplyst person (særleg i samband med jødisk religion/vitskap)
amràtses n. kunnskapsløyse; uopplystheit
amràtsish adj. kunnskapslaus, uvitande, uopplyst
[endre] An
an ub.art. ein, ei, eit {blir bruka føre vokal, jfr. a} / S’iz gevén dós érshte mól vós Jánkev hott getroffn ęmmetsn fun an ander gégnt. ‘Det var første gongen <at> Jankov trefte nokon frå eit anna distrikt.’ (Der knecht, s. 46)
anderer andre
der anderer den andre / Der anderer hott geshpílt of a fídele ... ‘Den andre spela på ei lita fele.’ (Der knecht, s. 46) / S’iz gevén dós érshte mól vós Jánkev hott getroffn ęmmetsn fun an ander gégnt. ‘Det var første gongen <at> Jankov trefte nokon frå eit anna distrikt.’ (Der knecht, s. 46)
antik adj. antikk
antik (pl. -n) m. antikvitet, klenodium
antplękkn zich v. openberre seg; bli openbert
[endre] Ap
apetit m. appetitt
apikoires (jød.rel.) kjettar, ateist
appl = eppl m. eple
[endre] Ar
arainfalln (perf. iz araingefalln) v. falle inn i, komma i / Tsu 16 jór iz im tsúfęllik araingefalln in hant a vęrk funem astrònòm Herschel, vós hott of dem jungen Darwin gemacht a groisn roishem. ‘Da han var 16 år, fikk han tilfeldigvis eit verk av astronomen Herschel mellom hendene, noko som gjorde djupt inntrykk på den unge Darwin.’ (LN 23.12.1994, s. 12)
arbet (pl. -n) f. arbeid / Di arbet iz shvér. ‘Arbeidet er tungt.’ (Der knecht, s. 41)
arbeter = arbetórer (pl. =) m. arbeidar
arbetn v. arbeide
arendár = rendár (pl. -n) m. forpaktar
aręnde (pl. -s) f. forpaktingsgods
[endre] As
ash n. oske
ashíres n. rikdom
Ashkenaz Aschkenas, det jødiske Tyskland
astronòm m. astronom / Tsu 16 jór iz im tsúfellik araingefalln in hant a verk funem astrònòm Herschel, vós hott of dem jungen Darwin gemacht a groisn roishem. ‘Da han var 16 år, fikk han tilfeldigvis eit verk av astronomen Herschel mellom hendene, noko som gjorde djupt inntrykk på den unge Darwin.’ (LN 23.12.1994, s. 12)
[endre] At
atsìnd adv. sidan, seinare / Di tsait, vós amól hott zi zich im ousgedacht a shvére, rechnt er atsìnd far der shènster fun zain lébn. ‘Den tida, som han ein gong rekna som tung, reknar han sidan som den beste i livet sitt.’
[endre] Av
avękk adv. bort, borte / Di pouerem zainen geveinlech avękk shlófn frí. ‘Bøndene legg seg vanlegvis til å sova tidleg.’ (Der knecht, s. 32)
[endre] Az
az konj. at {jfr. biz} / Tsveitns shraib ich dír, az ba unz hott zich getroffn an umglikk mit a glikk éinem. ‘For det andre skriv eg [til] deg at hos oss er det skjedd ei ulykke og ei lykke saman [=på same tid].’
azeiger klokka / Dertsú darf men fír azeiger shoin oufshtein. ‘Og dessutan må ein stå opp allereie klokka fire.” (Der knecht, s. 32)
