Folke-eventyr frå Nordmør - Dei tri brørne som skulde i veg og byggja skip
Frå Safon.org
|
| |
|
|
[endre] Dei tri brørne som skulde i veg og byggja skip
(Frå Surnadal, Nordmør. Fortalt 10. juli 1915.)
Det var ein gong tri brør som skulde i veg og byggja skip.
Den eldste heitte Per, og so skulde no han i veg fyrst da. Han kom åt ein bekk. Der sat det ei gamal kjerring som ikkje var god til å koma seg over.
«Kjære, lyft meg over bekken!» sa ho.
«Nei, eg har ikkje tid. Eg lyt i veg og byggja skip,» sa han.
So gjekk han over bekken. Og da han kom burtover der eit stykke, so fekk han høyra slikt eit tur. Da vart han so redd at han sprang heim att.
So gjekk han Pål i veg. Da han kom burt-åt bekken, so sat ho der denna gamle kjerringa som ikkje var god til å koma seg over.
«Kjære, lyft meg over bekken!» sa ho.
«Nei, eg har ikkje tid. Eg lyt i veg og byggja skip,» sa han.
So gjekk han over bekken. Og da han kom burtover der eit stykke, so fekk han òg høyra slikt eit tur. Og so vart han redd og sprang heim att.
So vilde Oskefisen i veg. Da han kom burt-åt bekken, so sat ho der kjerringa.
«Kjære, lyft meg over bekken!» sa ho.
So gjorde han det, fyrst ho bad han.
Men med det same han lyfte henne over, sa ho det:
«Når du kjem burt åt denne skogen der, so må du ikkje bli redd noko tur. Det er berre nokre jomfruor som held på og dansar burte i ei høyløe.»
So fór han av stad og fekk høyra turet betre og betre til nærare han kom. Og so gjekk han no inn i høyløa, og der fann han jomfruone og gav seg i lag med dei. Han tykte aldri han hadde set so fine jomfruor.
Den eine tykte han no best um. Det var den yngste. Da dei vilde til å reisa, so gav ho han ringen sin, ho.
«Eg hadde vore huga til å vera med dykk, eg og,» sa han.
«Nei, det er reint umogelegt det, vi er so langt undan,» sa dei.
- Vi bor nor fær sol
- å vest fær mån’,
- å synnafær Babels tårn.
So reiste dei no frå honom, dei. Og han kunde ikkje berga seg. Han tykte han laut til å gå til han trefte dei att.
So tok han på vegen. Da det leid til kvelds den fyrste dagen, so kom han burtåt ei tuve, og so pikka han på ei lita dør i tuva. So gjekk han inn. Og der sat det ei gamal kjerring og lusa seg burti gruva.
«Har de set nokre jomfruor fare um land?» sa han.
«Nei, det har eg ikkje.»
Og so spurde han etter um han skulde få liggja der i natt.
«Nei, det kann ikkje nytta,» sa ho. «For her er det so heitt. Det er her sola går ned og laugar seg kvar kveld.» Men guten fekk vera likevel, og da han spurde sola, so visste ho ikkje noko um vegen.
So gjekk han andre dagen. Og so kom han åt ei tuve. So pikka han på ei lita dør og gjekk inn. Og der sat det ei gamal kjerring burti gruva og lusa seg.
«Har de set nokre jomfruor fare um land?» sa han, Oskefisen.
«Nei, det har eg ikkje.»
Og so spurde han etter um han skulde få liggja der i natt.
«Nei, det kann ikkje nytta,» sa ho. «For her er det so kaldt. Det er her månen går ned og laugar seg kvar kveld.» Men guten fekk vera likevel, og da han spurde månen, so visste han ikkje noko um vegen.
Og so gjekk han tridje dagen. So kom han åt ei tuva og pikka på ei lita dør og gjekk inn i stova. Der sat det ei gamal kjerring og lusa seg.
«Har de set nokre jomfruor fare um land?» sa han.
«Nei.»
So spurde han etter um han skulde få liggja der i natt.
«Nei, det kann ikkje nytta det,» sa ho. «For her er det so fullt. Det er her alle fuglane går ned og laugar seg kvar kveld. Men du kann no sjå i, til fuglane kjem. Det kunde no snart einkvar tå dei ha set jomfruone og.»
So kom fuglane. Nei, det var ikkje nokon som hadde set dei. Sist spurde han ørnen. Og han hadde set dei.
«Ja, eg skynar ikkje korleis eg skal fara åt å koma åt dei, eg da?» sa han.
«Du kann leggja deg uppå ryggen min, du, so skal eg hava deg dit, eg,» sa ørnen.
So gjorde han det. Ørnen flaug lenger enn langt med han — og enda lenger.
«Ser du noko no?» sa ørnen.
Nei, han såg ikkje noko enda.
So flaug han lenger enn langt, og lenger enn langt — og enda lenger att.
«Ser du noko no?» sa ørnen.
«Eg ser i eit tårn,» sa han, Oskefisen.
So flaug han lenger enn langt, og lenger enn langt — og enda lenger.
«Ja, ser du noko no?» sa ørnen.
«Jau, eg ser i nokre raudmåla hus no,» sa han, Oskefisen.
«Vi er der snart da.»
So flaug dei inn i kjellaren og la seg på nokre øltunnor. So fekk dei høyra at det var slikt eit styr og ståk uppi huset. Det var bryllaup uppi der.
So kom det ein ned i kjellaren etter øl.
So slepte Oskefisen ringen ned i ølbollen med det same han tappa i. Da han kom upp med ølet, so trefte ho til å finna ringen sin, den yngste jomfrua.
Og da vart ho no so forundra på korleis han hadde kome der. So bar det ned i kjellaren, og der fann ho han.
So vart det no bryllaup med dei og. Og det var frakare hell det bryllaupet som fyrr var med syster hennar.
[endre] Ordforklaringar
- tur = dur
[endre] Anmerkninger
Ved Reidar Christiansen
E. L. 1, 35. Se N. E. nr. 400. Dette eventyr hører til de mest utbredte i Norge, og er kjendt i over 50 optegnelser fra alle kanter av landet. Indledningen her i Langsets version er tat fra et andet eventyr, nemlig «Askeladden og de gode hiælpere». Det er i det hele ofte så, at indledningene i eventyrene skifter mest; først når Askeladden er kommet op til høiløda, er vi inde i den egentlige historie, og da er også skibet glemt.
I den mere fuldstændige form som også er kjendt i Norge, er disse jomfruene i fuglehamm, og gutten stjæler en av hammene, så hun må følge med ham, eller også blir han med hende til hendes land. Så bryter gjerne gutten et eller andet bud, som hun har git ham, hun forsvinder, og han må ut for at lete hende op igjen. Nu er eventyrene nedover mot vor tid blit utsat for en mere eller mindre sterk forkortningsprocess. Episoder som kan undværes, sløifes og i dette eventyr er her hele forhistorien blit borte. Gutten og den fremmede jomfru blir uten videre glad i hverandre, men må skilles, og det er jo igrunden nok til at føre os over til eventyrets vigtigste del: nemlig hans reise for at lete efter hende.
I et eventyr fra Sunnfjord møter vi en lignende forkortning, her er bruden blit tat av tusser.
Reisen efter hende er lang og besværlig, og gutten må ha hjælp for at komme frem. Vanlig er det tre som hersker over skogsdyr, fugler og fisker, han træffer, eller også de som slås om syvmilsstøvler eller andre merkelige ting, eller det kan være vinden som tar ham med sig. I Langsets version ser det ut til at flere av disse former er blandet sammen, det findes lignende også i andre norske eventyr. Ringen i bægeret som hun kjender ham igjen på, træffer en i næsten alle norske opskrifter. Få eventyr er så utbredt overalt som dette, over hele Europa, og længer borte også, som på Madagascar og på Jamaica.
