Emne:Jødedom

Synagogen i St. Jørgensveita i Trondheim vart innvigd som den første synagogen i Trondheim i 1899. (Ukjent fotograf, tidleg i 1920-åra)

Jødedommen

er den religiøse kulturen til det jødiske folket. Han er ein av dei først dokumenterte monoteistiske religionane og ein av dei eldste religiøse tradisjonane som framleis blir praktisert utan avbrot. Trusprinsippa og historien åt jødedommen dannar òg ein hovuddel av grunnstammen i dei andre abrahamittiske religionane, inkludert kristendommen og islam (med dei to utleidde religionane bahá’í og sikhisme). Den hebraiske Bibelen, Tenákh, er såleis òg heilag skrift for dei kristne og blir av dei kalla Det gamle testamentet.

Over dei siste omlag 2 500 åra har jødedommen ikkje vore monolittisk i praksis og har ikkje retta seg fullt ut etter noka enkelt sentralisert og allment godteken autoritet eller bindande dogme. Trass i dette har jødedommen i alle sine variasjonar halde seg relativt tru mot ei rad religiøse prinsipp. Det mest sentrale av desse er trua på éin enkelt, allvitande transcendent Gud som skapte universet og fortsett å spela ei rolle i det. Etter jødisk tru inngjekk den Gud som skapte verda ei pakt med det jødiske folket og openberra lovane og boda sine åt dei i form av Toráen. Jødisk religiøs og kulturell praksis har utgangspunkt i studiet og utøvinga av desse lovane og boda slik dei blir tolka av dei ulike antikke og moderne autoritetane. Les meir ...

Det religiøst-politiske rammeverket

for artiklane om jødedommen her på Safon.org er tradisjonell sefardisk rabbinsk jødedom, inkludert tradisjonell-egalitær jødedom.

Heilt generelle ting

finn du her. Sjå gjennom ordlista eller søk i søkefeltet til venstre om du er ute etter å finne éin spesiell ting. Uttale: Kh blir uttala med ein raspande baktungelyd som i tysk Bach. Har du problem med skriftteikna finn du tips om installering av oppdaterte fontar og liknande her.

Dagen i dag

EMNESIDER: KASJRUT • SYNAGOGAR • PORTUGISARJØDAR • DANMARK • NOREG • SVERIGE
FAGSIDER: HEBRAISK • TYSK, JIDDISCH OG NEDERLANDSK • SPANSK, PORTUGISISK OG LADINO

Her kjem etterkvart ei vekesvis spalte med vekeavsnittet av Tenákh (Bibelen). Inntil vidare følgjer ikkje spalta vekene, sidan fleirtalet av vekeavsnitta ikkje er klare enno. Eit eksempel på vekeavsnitt:

Parasjàt Emór

Torá

(Vajjikrá (3. mos.) 21:1–24:9) I parasjàt Emór hører vi om reinskapsføreskriftene for kohaním. Vi hører òg om kva dyr som kan ofrast og om korleis ein skal halde dei under oppsyn i ei veke føre dei blir ofra, slik at ein veit at dei er lytefrie.

I bolken om helgedagsføreskriftene les vi om sjabbát, om pesaḥ, om sefiràt hangómer (kornbandteljinga), om sjabungót, og om helgedagane i den sjuande månaden (rosj hasjaná, kippúr og sukkót). Vi les så om ner tamíd (det evige lyset i Tempelet) og om sjabbátofferet med dei tolv skodebrøda.

Den siste delen av parasjàt Emór handlar om avstraffing for brotsverka blasfemi, drap og dyremishandling.

Haftará

(Jeḥezkél (Ezekiel) 44:15–31)

Pesaḥ (hebr. פֶּסַח ['pesaḥ]), òg skrive pesach, eller jødisk påske er den første av dei tre jødiske valfartsfestane og blir markert i sju eller åtte dagar frå den 15. nisán — månaden som i bibelsk tid vart kalla abíb. I 2008 varar pesaḥ frå solnedgang laurdag 19. april til solnedgang søndag 27. april. (I Israel og i progressiv jødedom avsluttar ein pesaḥ ved solnedgang på laurdag 26. april.) Ein rører ikkje vanlege korn- og brødvarer i alle dei sju eller åtte dagane pesaḥ varar. For å unngå ulovleg mat, kjøper ein berre spesielle matvarer for pesaḥ som er garantert frie for dei fem kornslaga anna enn i form av maṣṣót.

Den første kvelden, og oftast òg den andre, held ein eit spesielt påskemåltid med symbolske matretter som karpás (selleri eller andre grønsaker), maṣṣót (flatbrød), marór (bitre urter), zeróang (lammebein), beṣá (eit grilla egg) og sausen ḥaróset (òg kalla dukká) — ein saus som skal minne om mørtelen dei israelittiske slavane brukte i Egypt. Kvar person drikk fire glas druevin, druejus eller rosinvin. Med bakgrunn i desse matrettene og andre rituelle handlingar les ein Haggadá sjel pesaḥ (påskeforteljinga) om utgangen av Egypt. Les meir ...

Karl Herschel (1821/22–1891), òg kjent som Kiewe Herschil, var ein asjkenazisk handelsmann frå Bergen som særleg er kjent for verket Nyt Lys. De fem Mosebøger og for ordskiftet sitt med Bjørnstjerne Bjørnson. Karl Herschel var oldefar åt Torborg Nedreaas.   Les meir ...

Test kva du veit om jødisk religion og kultur...

• Kva veit du om jødedommen? (nivå 1)
  [ti relativt enkle spørsmål om jødedommen]
• Kva veit du om jødedommen? (nivå 2) [kjem seinare]
• Kva veit du om jødedommen? (nivå 3)
  [Denne testen er ganske vanskeleg, så ikkje mist motet om det ikkje går så bra første gongen...]
• Kva veit du om jødedommen? (nivå 4)
  [Ein test for deg som kan mykje om jødedommen.]
• Kva veit du om ḥanukká?
  [Test kva du veit om den jødiske lysfesten ḥanukká.]
• Kva veit du om sefardisk jødedom?
  [Denne kunnskapstesten om sefardisk jødedom er hovudsakleg basert på nordvesteuropeisk spansk-portugisisk jødedom. Testen er ganske kunnskapskrevande, men absolutt ikkje umuleg om du les litt først.]

• Kva er den ideelle religionen?
• Kor ofte går du i synagogen?