Danmark

Frå Safon.org

Kongeriget Danmark

Flagg Riksvåpen
Nasjonale motto: Ikkje noko Dronninga sitt valspråk: «Guds hjælp, folkets kærlighed, Danmarks styrke».
Offisielle språk	Dansk
Hovudstad	København
Styresett Statsoverhovud Statsminister	Konstitusjonelt monarki Dronning Margrethe II av Danmark Anders Fogh Rasmussen
Flatevidd  - Totalt  - Andel vatn	43 094 km² (134.) 1,6 %
Folketal  - Estimert (2007)  - Folketeljing (—)  - Tettleik	5 447 084 (108.) — 128,48/km² (62.)
Sjølvstende	i forhistorisk tid.
BNP   - Totalt (2005)   - Per innbyggjar	187,721 mrd. USD (44.) 34 718 USD (6.)
Valuta	Danske kroner
Tidssone	UTC +1
Nasjonalsong	Der er et yndigt land
Nasjonaldag	5. juni
Internasjonal telefonkode	+45
Nasjonale toppdomene	.da

Kongeriket Danmark er eit land i Nord-Europa som i tillegg omfattar to sjølvstyrte område, øygruppa Færøyane, i Nord-Atlanterhavet; og øya Grønland, i Nord-Amerika.

Geografisk utgjer Danmark halvøya Jylland og 443 namngjevne øyar. 76 av øyane er busette. Landet ligg i Skandinavia og Norden med havet som nabo, Austersjøen og Nordsjøen, med Tyskland som den sørlege grensa for Jylland. Dei to største øyane er Sjælland og Fyn. Hovudstaden København ligg på Sjælland. Sambandet til Sverige med Øresundssambandet går via Amager.

Innhaldsliste 1 Historie 2 Politikk 3 Dei største byområda i Danmark etter innbyggjartal i 2003 4 Geografi 4.1 Høgdeskilnader 5 Klima 6 Kultur 7 Internasjonal pressefridom 8 Sjå òg 9 Lenkjer 10 Kjelder

[endre] Historie

Ein kjenner ikkje opphavet til Danmark, ettersom folkesetnaden og landet kom til før historisk tid. Landet kan ha vore ein union av svenske stammar.

• I vikingtida var Danmark i nokre tider ei stormakt, når landet ikkje var oppløyst av borgarkrig.
• I mellomalderen var Danmark i periodar ei stormakt, når landet ikkje var totalt oppløyst av borgarkrig.
  • I 1397 vart dei tre skandinaviske rika slegne saman i Kalmarunionen under ein felles konge (Finland tilhørte Sverige, medan Island, Grønland og Færøyane var norske koloniar).
• I renessansen gjekk det tilbake med Danmark og Sverige gjekk ut av personalunionen.
  • Unionen vart oppløyst da Sverige (og Finland) gjekk ut i 1523.
• I Karl Gustav-krigen erobra Sverige ved Freden i Roskilde i 1658 dei danske områda Skåne, Halland og Blekinge.
• Etter Napoleonskrigane vart unionen med Noreg oppløyst. Noreg gjekk inn i ein ny union med Sverige.
• I 1864 mista Danmark hertugdømma Slesvig og Holsten til Tyskland.
• Først kring 1870 starta industrialiseringa.
• I 1920 kom den nordlege delen av Slesvig (noverande Sønderjylland) attende til Danmark etter ei folkerøysting.
• Den 9. april 1940 vart Danmark invadert av Tyskland og var hærsett under andre verdskrigen.
• I 1943 erklærte Island seg sjølvstendig.
• Etter andre verdskrigen vart Danmark medlem av SN, NATO og Den europeiske unionen.

[endre] Politikk

Den danske monarken er for tida dronning Margrethe II av Danmark. Sjå òg danske monarkar for ei opplisting av danske regentar og monarkar gjenom tidene. Danmark blir styrt av den utøvande makta, regjeringa. Leiar for regjeringa er statsministeren. For tida er Anders Fogh Rasmussen statsminister. Den lovgjevande makta er Folketinget. Styreforma er parlamentarisme.

Det bur kring 5,5 millionar menneske i Danmark; mesta ein fjerdedel av dei bur i hovudstaden København.

Dansk er det hovudspråket i Danmark. Dansk hører til den nordiske undergruppa av den germanske språkgruppa. Dansk har mange dialektar som tydeleg viser kva del av landet personen kjem frå. Riksdansk er det offisielt anerkjente danske språket som blir bruka i fjernsyn, radio og i undervisning. Vidare blir det tala færøysk, grønlandsk, tyrkisk og tysk. Engelsk og tysk er dei viktigaste framandspråka.

Danmark er administrativt inndelt i 5 regionar og 98 kommunar. I tillegg er Færøyane og Grønland ein del av kongeriget Danmark. Desse er begge sjølvstyrte einingar.

[endre] Dei største byområda i Danmark etter innbyggjartal i 2003

1. Københavnsområdet - 1 085 813
2. Århus - 222 559
3. Odense - 145 374
4. Aalborg - 121 100
5. Esbjerg - 72 613
6. Randers - 55 897
7. Kolding - 54 526
8. Vejle - 49 782
9. Horsens - 49 457
10. Roskilde - 43 753
11. Greve Strand - 41 509
12. Næstved - 40 147
13. Silkeborg - 38 111
14. Fredericia - 36 819
15. Hørsholm - 36 001
16. Helsingør - 34 906
17. Køge - 33 487
18. Viborg - 33 203
19. Holstebro - 31 805
20. Slagelse - 31 674
21. Taastrup - 30 982
22. Herning - 29 871
23. Hillerød - 28 143
24. Svendborg - 27 512
25. Sønderborg - 26 865
26. Hjørring - 24 724
27. Frederikshavn - 24 309
28. Holbæk - 24 081
29. Haderslev - 20 982
30. Skive - 20 723
31. Ishøj Strand - 19 424

Kjelde: Danmarks Statistik.

[endre] Geografi

[endre] Høgdeskilnader

Lågaste punktet i Danmark er Lammefjord med -7,5 m. Høgaste punktet er Møllehøj på Jylland med 170,86 moh. Andre høgdedrag er Yding Skovhøj med 170,77 moh og Ejer Bavnehøj med 170,35 moh.

[endre] Klima

Klimatisk kan ein mesta sjå på Danmark som ei øy med vatn på alle kantar. Ein kan rekne med litt nedbør med nokre dagars mellomrom, men sjeldan er det snakk om dei heilt store mengdene. Lågtrykk går inn i Nordsjøen og gjev innimellom kraftig vind på vestkysten av Jylland om hausten og vinteren, og innimellom kan iskald luft frå Arktis eller Sibir gje minusgradar i heile landet sjølv på dagtid. Danmark har ikkje dei store landmassane rundt seg som nabolanda i sør har og får derfor sjeldan like høge temperaturar på sommarstid som desse landa. Sjølv klåre og fine sommardagar byd dermed på fine temperaturar utan at det blir ubehageleg varmt. Dei kraftigaste regnbygene kan ein vente seg seint på sommaren og tidleg på hausten, og torevêr er ikkje heilt uvanleg på denne tida. Frå slutten av oktober begynner det å bli overskya og mørkt.

[endre] Kultur

Den mest kjente dansken er truleg forfattaren H.C. Andersen. Han er mest kjent for eventyra sine. Av eventyr kan nemnast «Keiserens nye klær» og «Den grimme ælling».

Andre kjente danskar er filosofen Søren Kierkegaard og fysikaren Niels Bohr.

[endre] Internasjonal pressefridom

• Pressefridomsindeks: Rangert 10 av 139 land.

[endre] Sjå òg

• Danske monarkar
• Fynske Øyhav
• Færøyane
• Grønland
• Island
• Jylland
• Kattegat
• Lillebelt
• Lundeborgbeltet
• Storebelt
• Vadehavet

[endre] Lenkjer

• Danske styresmakter
• A Birds Eye View Of Denmark Webcams
• CIA World Factbook
• Kort & Matrikelstyrelsen om Danmark i tal
• Tom Brøndsted: Slægtsbog Gerda ROTHENBORG

[endre] Kjelder

• «Danmark» på Nynorsk Wikipedia

Mal:EU-EØS Mal:NATO Mal:Schengen-landa

Denne artikkelen er heilt eller delvis basert på éin eller fleire artiklar frå Wikipedia (sjå kjeldebolken for detaljar) og kan kopierast, distribuerast og/eller endrast slik det er sett opp i GNU Free Documentation License.

This article is based entirely or in part on one or more article/s from Wikipedia (see the source section of this article for details) and may be copied, distributed and/or modified according to the conditions established in the GNU Free Documentation License.